Bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh đóng vai trò vô cùng quan trọng. Trẻ sơ sinh là đối tượng dễ bị thiếu sắt nhất do nhu cầu tăng cao, có thể tăng gấp 7 lần so với người tính theo trọng lượng cơ thể. Trong bài viết này chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về vai trò của sắt, dấu hiệu và hậu quả của việc thiếu sắt ở trẻ, đồng thời VHN Bio sẽ mách mẹ cách để bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh một cách hiệu quả. 1. Vì sao cần bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh Hiện nay, đã có rất nhiều nghiên cứu khoa học về vai trò của sắt đối với cơ thể người nói chung và trẻ sơ sinh nói riêng. Những vai trò quan trọng của sắt đối với trẻ sơ sinh có thể được kể tới bao gồm: 1.1. Sắt tham gia vào quá trình vận chuyển và dự trữ oxy trong cơ thể của trẻ sơ sinh. Sắt là thành phần cấu tạo của hemoglobin trong hồng cầu và myoglobin trong cơ. Hai loại protein này có chức năng vận chuyển và dự trữ oxy cho các tế bào trong cơ thể, do đó giúp duy trì hoạt động của các tế bào và cơ quan. 1.2. Sắt cần thiết cho sự phát triển của hệ thần kinh của trẻ sơ sinh. Sắt tham gia vào quá trình vận chuyển oxy đến khắp cơ thể và giúp các cơ quan hoạt động bình thường, bao gồm cả hệ thần kinh. Mặt khác, sắt còn là một yếu tố quan trọng trong quá trình tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh như noradrenalin, dopamine và serotonin,... Các chất này ảnh hưởng đến trí nhớ và sự tập trung ở trẻ,... Ngoài ra, sắt cũng là một thành phần của bao myelin, lớp bọc xung quanh các sợi thần kinh để bảo vệ và tăng tốc độ truyền xung thần kinh ở trẻ. 1.3. Sắt là thành phần quan trọng của nhiều loại enzym trong cơ thể trẻ sơ sinh Sắt là một yếu tố cấu trúc hoặc điều hòa hoạt động của nhiều loại enzym khác trong cơ thể. Các enzym này có vai trò trong các quá trình sinh học của cơ thể như tổng hợp DNA, tham gia các quá trình oxy hóa khử, phản ứng miễn dịch và phản ứng viêm của cơ thể. Vì vậy, việc bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh là hết sức cần thiết, đặc biệt với những trẻ sinh non, trẻ bú mẹ. Trong giai đoạn từ tháng thứ 6 trở đi, khoảng trống miễn dịch bắt đầu xuất hiện khi trẻ tập ăn dặm, lượng dưỡng chất trong sữa mẹ ngày càng giảm thì việc bổ sung sắt cho trẻ lúc này rất đáng được quan tâm. 2. Dấu hiệu cần bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh Trẻ sơ sinh có nhu cầu sắt cao do trẻ cần sắt để tham gia các quá trình tạo máu, phát triển hệ thần kinh, não bộ và tăng trưởng các mô trong cơ thể. Thiếu sắt có thể gây thiếu hemoglobin trong tế bào hồng cầu, dẫn tới giảm khả năng vận chuyển oxy và thiếu oxy ở các mô và cơ quan. Mức độ bệnh tùy vào sự thiếu hụt sắt của cơ thể. Nếu trẻ có bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây thì bạn cần đưa trẻ đi khám để xác định trẻ có thực sự thiếu sắt và cần bổ sung khoáng chất này hay không : Màu da, niêm mạc của trẻ nhợt nhạt hơn bình thường Trẻ bú kém, hay cảm thấy mệt mỏi, quấy khóc Trẻ thường xuyên bị tay chân lạnh Trẻ có hiện tượng thở nhanh bất thường 3. Thiếu sắt ở trẻ sơ sinh - Hậu quả khôn lường Việc thiếu sắt mà không được bổ sung kịp thời ở trẻ sơ sinh có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe và phát triển của trẻ. Những hậu quả khôn lường của tình trạng thiếu sắt ở trẻ sơ sinh có thể được kể tới bao gồm: 3.1. Thiếu máu do thiếu sắt Thiếu sắt là nguyên nhân gây thiếu máu phổ biến nhất. Đặc biệt, trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và phụ nữ là hai nhóm có nguy cơ cao nhất mắc bệnh thiếu máu do thiếu sắt. Tình trạng thiếu máu do thiếu sắt xảy ra khi tình trạng thiếu sắt kéo dài, làm giảm lượng sắt dự trữ trong tủy xương, gây ảnh hưởng đến quá trình tạo hồng cầu và gây thiếu máu. 3.2. Suy giảm chức năng miễn dịch Thiếu sắt làm giảm sản xuất hồng cầu, làm cho máu không đủ khả năng vận chuyển oxy và dinh dưỡng đến các cơ quan trong cơ thể. Mặt khác, sắt cũng là một yếu tố quan trọng của các phản ứng miễn dịch trong cơ thể. Do đó, thiếu sắt làm suy yếu hệ thống miễn dịch của trẻ, làm cho trẻ dễ bị nhiễm trùng và mắc các bệnh khác. 3.3. Suy giảm khả năng tập trung và phát triển trí tuệ của trẻ Thiếu sắt làm giảm lượng oxy đến não bộ, làm cho não bộ không hoạt động hiệu quả. Mặt khác, thiếu sắt cũng làm ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp và hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh. Từ đó, gây ảnh hưởng đến khả năng học tập và tập trung của trẻ, làm cho trẻ kém thông minh và chậm phát triển trí tuệ. 3.4. Suy giảm khả năng vận động và phản ứng của trẻ Thiếu sắt làm giảm lượng oxy và năng lượng đến các cơ bắp, làm cho cơ bắp yếu đi và mệt mỏi. Điều này ảnh hưởng đến khả năng vận động và phản ứng của trẻ, làm cho trẻ kém nhanh nhẹn và chậm phát triển thể chất. 3.5. Thiếu sắt gây nên hậu quả khác Thiếu sắt trầm trọng và kéo dài cũng có thể gây rối loạn chức năng của các enzyme tế bào có chứa sắt, điều đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến các hoạt động sinh lý bình thường của cơ thể, đặc biệt là hệ miễn dịch. 4. Khi nào cần bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh Thời điểm để bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh phụ thuộc vào tuổi, cân nặng sau sinh, phương pháp cho ăn và tình trạng sắt trong cơ thể của trẻ. Sau đây là một số gợi ý chung về thời điểm cần bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh: 4.1. Đối với trẻ sơ sinh đủ tháng Có thể bắt đầu bổ sung sắt cho bé khi bé được 4 tháng tuổi. Tiếp tục cho bé bổ sung cho đến khi bé ăn hai hoặc nhiều phần mỗi ngày thực phẩm giàu chất sắt, chẳng hạn như ngũ cốc tăng cường sắt hoặc thịt xay nhuyễn. 4.2. Đối với trẻ sinh non Việc bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh thiếu tháng nên bắt đầu từ khi trẻ được 2 tuần tuổi do trẻ sinh non có lượng sắt dự trữ thấp hơn so với trẻ sinh đủ tháng. Tiếp tục cho bé bổ sung cho đến khi bé ăn hai hoặc nhiều phần thức ăn mỗi ngày với những thực phẩm giàu chất sắt. 5. Nhu cầu sắt ở trẻ sơ sinh theo các giai đoạn Nhu cầu sắt ở trẻ sơ sinh thay đổi theo độ tuổi, cân nặng và tình trạng sắt trong cơ thể của trẻ. 5.1. Đối với trẻ bú mẹ Trẻ bú mẹ hoàn toàn có thể không cần bổ sung sắt trong 4-6 tháng đầu đời nếu mẹ có đủ lượng sắt trong thai kỳ và trẻ được chậm kẹp dây rốn khi sinh. Tuy nhiên, sau 6 tháng tuổi, trẻ cần được bổ sung sắt từ các nguồn khác như từ thức ăn hoặc thực phẩm chức năng. Nhu cầu sắt của trẻ bú mẹ đối với trẻ sơ sinh từ 0-6 tháng tuổi: 0.27 mg/ngày. 5.2. Đối với trẻ trên 6 tháng tuổi Trẻ trên 6 tháng tuổi có thể được bổ sung sắt từ các nguồn như: Thực phẩm giàu sắt: Thịt đỏ, gan, lòng, huyết, cá biển, trứng gà, đậu hũ, rau xanh lá, ngũ cốc nguyên hạt... Thực phẩm chức năng: Sữa công thức tăng cường chất sắt, các loại bột dinh dưỡng có chứa sắt hoặc các loại thuốc bổ sung sắt theo chỉ định của bác sĩ. Liều lượng sắt cho trẻ sơ sinh trên 6 tháng tuổi là: Trẻ 7-12 tháng tuổi: 11 mg/ngày. Trẻ 1-3 tuổi: 7 mg/ngày. 6. Những nguồn bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh Để bổ sung sắt cho trẻ, các mẹ có thể bổ sung thông qua các loại thực phẩm giàu sắt hoặc thực phẩm chức năng bổ sung sắt. 6.1. Thực phẩm giàu sắt Khi trẻ đủ 6 tháng tuổi, các mẹ có thể bắt đầu cho trẻ ăn dặm, từ đó bổ sung sắt cho bé thông qua các thực phẩm giàu sắt. Sắt trong các loại thực phẩm có hai loại: heme và non-heme. Sắt heme: Sắt heme là sắt được liên kết với một phân tử heme, một thành phần của hemoglobin và myoglobin. Sắt heme thường được tìm thấy chủ yếu trong các loại thực phẩm từ động vật. Sắt heme có ưu điểm là được hấp thu dễ dàng hơn sắt non-heme. Theo một nghiên cứu, tỷ lệ hấp thu của sắt heme là khoảng 15-35%, trong khi tỷ lệ hấp thu của sắt nonheme chỉ khoảng 2-20%. Tuy nhiên, sắt heme có nhược điểm là nó có nguy cơ gây hại cho sức khỏe nếu được tiêu thụ quá nhiều. Một số nghiên cứu cho thấy rằng việc ăn quá nhiều thịt đỏ, nguồn chính của sắt heme, có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, ung thư và tiểu đường typ 2. Nguồn sắt heme có thể kể tới bao gồm: Các loại thịt đỏ như thịt bò, thịt lợn,... Các loại hải sản như cá, tôm, trai, sò,... Các loại thịt gia cầm như thịt gà, thịt vịt, thịt ngan,... Ngoài ra, các loại nội tạng động vật như gan, thận, não và tim…cũng là một nguồn thực phẩm chứa nhiều sắt. Sắt non-heme: Sắt non-heme là sắt không liên kết với protein. Sắt non-heme được tìm thấy trong những thực phẩm có nguồn gốc thực vật và chiếm khoảng 85-90% sắt trong chế độ ăn uống thường ngày. Sắt non-heme có ưu điểm là an toàn hơn sắt heme, không gây ảnh hưởng đến sức khỏe nếu sử dụng nhiều. Tuy nhiên, nhược điểm của sắt non-heme là khả năng hấp thu kém hơn sắt heme. Ngoài ra, việc hấp thu sắt non-heme có thể bị ức chế bởi các yếu tố khác như phytates có trong các thực phẩm giàu chất xơ, tanin có trong trà và cà phê. Một số loại thực phẩm giàu sắt non heme là: Ngũ cốc nguyên cám, gạo, lúa mì và yến mạch,... Các loại rau lá xanh đậm như rau bina, cải xoăn và rau chân vịt,... Trái cây khô như nho khô và mơ khô,... Các loại đậu như đậu lăng, đậu nành, đậu xanh và đậu đỏ,... Các loại hạt như hạt mè, hạt bí ngô, hạt diêm mạch và hạt quinoa,... Các mẹ nên cân nhắc loại sắt cũng như lượng sắt cho trẻ sơ sinh bổ sung thông qua chế độ ăn uống một cách hợp lý để đảm bảo cân bằng dinh dưỡng cho trẻ. 6.2. Thực phẩm chức năng Thực phẩm chức năng bổ sung sắt được phân loại thành nhiều dạng như viên nén, viên nhai, siro, bột và kẹo dẻo. Về cơ bản, có hai loại thực phẩm chức năng bổ sung sắt chính là sắt vô cơ và sắt hữu cơ. Sắt vô cơ: là dạng muối vô cơ của sắt, phổ biến nhất là sắt sulfate. Sắt vô cơ có mùi vị tanh, khó uống và đa số được bào chế dưới dạng viên nén. Sắt hữu cơ: là dạng muối sắt với gốc muối hữu cơ như bisglycinate, fumarate, gluconate hay polymaltose. Thông thường các thực phẩm chức năng bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh đều là dạng sắt hữu cơ, có hương vị của các loại trái cây, dễ uống và không gây kích ứng. Bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh là một việc làm quan trọng để đảm bảo sự phát triển toàn diện của trẻ. Tùy vào tình trạng và nhu cầu của trẻ, có thể bổ sung sắt cho trẻ từ 2-6 tháng tuổi. Ngoài việc bổ sung sắt cho trẻ bằng cách cho trẻ ăn các loại thực phẩm giàu sắt, các mẹ có thể bổ sung sắt cho trẻ thông qua các loại thực phẩm chức năng để bé có đầy đủ chất dinh dưỡng và phát triển tốt nhất. Nếu có thắc mắc về việc bổ sung sắt cho trẻ, hãy tham khảo ý kiến của các chuyên gia VHN Bio.
